ژاپنی جدید در راه است؟ / زن قدرتمندی که می‌تواند آسیا را دگرگون کند

یولن-مهسا مژدهی: ژاپن با فهرستی بلند از مشکلات روبه‌روست: اقتصاد این کشور باید رشد کند و بدهی‌هایش را پرداخت کند، لازم است فکری به حال جمعیت فعال کاری که هم در حال پیر شدن است و هم در حال کاهش کنند و زن ستیزی حاکم بر جامعه و سیاست باید دستکم تعدیل شود. ژاپنی که به سانائه تاکایچی نخست وزیر این کشور  به ارث رسیده است، فاصله زیادی تا وضعیت ایده‌آل دارد. او در عین‌حال فرصت دارد تا به‌عنوان یکی از قدرتمندترین زنان جهان، نگاه‌ها را بار دیگر به توکیو خیره کند، اقتصاد جهانی را تحت تاثیر قرار دهد و روابط را با شرق و غرب تنظیم کند. اما آیا سانائه تاکایچی می‌تواند ژاپن تازه‌ای بسازد؟

نخست‌وزیری که ریسک را به جان می‌خرد

برگزاری یک انتخابات زودهنگام در روز هشت ژانویه نشان داد که سانائه تاکایچی کماکان شخصیتی ریسک‌پذیر دارد. او دست به یک قمار زد و این قمار بهتر از آنچه که فکرش را می‌کرد جواب داد. حزب دموکرات لیبرال خانم ساکایچی، تا پیش از این، به دلیل مواضع راست‌گرایانه چندان محبوب نبود. اما سانائه به‌عنوان مهم‌ترین چهره زن تاریخ سیاسی ژاپن بر روی جذابیت شخصی و کاریزمایش سرمایه‌گذاری کرد و با یک برد قابل‌توجه روبه‌رو شد.

جذابیت شخصی تاکایچی اما می‌تواند یک تیغ دو لبه باشد. به اعتقاد ناظران، او کاراکتری اقتدارگرا دارد. این به‌معنای آن نیست که ژاپن از این پس خود را در دامن یک دیکتاتور می‌بیند، اما بدان معناست که در چرخشی به سمت راست‌گرایی، به سوی انضباط مالی و حتی شاید امنیتی‌تر شدن پیش خواهد رفت و سیاست‌های نرم پیشین جای خود را به سیاست‌های سخت‌تر خواهند داد. حزب LDP یا همان دموکرات لیبرال، که در سال‌های اخیر دچار لغزش شده بود، دوباره به موقعیت برتری بی‌چون‌وچرای سیاسی بازگشته است. اکنون می‌تواند روند قانون‌گذاری را کنترل کند، زیرا می‌تواند مجلس بالا (که در آن اکثریت ندارد) را با اکثریت دو سوم خود تحت تاثیر قرار دهد. طرفداران سانائه معتقدند او توان آن را دارد تا اقتصاد را در ژاپن بار دیگر روی ریل بیندازد و از چنان ریسک‌پذیری برخوردار است که بتواند با موانع رو به رو شده و آنها را کنار بزند.

برنامه‌های سانائه تاکایچی 

سانائه تاکایچی سیاستمداری است که با شعار تغییرات اساسی وارد گود انتخابات شد و از همین راه موفقیتی شگفت‌انگیز را برای خود و حزبش رقم زد. وقتی او از اهدافش حرف می‌زند، بیش از هر چیز به دنبال گسترش قدرت نظامی ژاپن و بهبود وضع اقتصادی در توکیو است. در میان برنامه‌های تاکایچی ایده‌هایی چون، افزایش هزینه‌های دفاعی به ۲٪ تولید ناخالص داخلی، رفع محدودیت‌های صادرات تسلیحات برای تقویت صنعت دفاعی ژاپن، حمایت از ایجاد یک سازمان اطلاعات ملی جدید دیده می‌شود. او در اقتصاد به دنبال برنامه‌هایی مانند کمک به خانوارها برای رفع تورم و افزایش ظرفیت‌های اقتصادی دیده می‌شود. اما موانع بر سر راه او زیادند. سانائه تاکایچی اعتقاد دارد که با استفاده از کاریزمای خود می‌تواند هر نوع رقیبی را کنار زده و یکه‌تاز میدان سیاست در توکیو باشد. این ایده تا حدودی قابل قبول است. او قبلا اینکار را کرده و جوابش را هم با نخست‌وزیری و پیروزی حزب خود دریافت کرده است.

اما به اعتقاد کارشناسان وعده‌های سانائه تاکایچی، از جمله تعلیق موقت مالیات بر فروش مواد غذایی به مدت دو سال بدون بدهی جدید، ممکن است دشوار باشد. کارشناسان می‌گویند: وعده‌های او با هم سازگار نیستند و محدودیت‌های زیادی وجود دارد. همچنین جمعیت ژاپن و نیروی کار آن سال‌هاست در حال کاهش است. اکنون این کشور یکی از پیرترین جوامع جهان به شمار می‌رود و این مسئله فشار عظیمی بر خدمات عمومی مانند بهداشت و مراقبت اجتماعی وارد می‌کند. او و متحدانش می‌گویند ژاپن باید به فناوری، خودکارسازی و افزایش مشارکت زنان و سالمندان در بازار کار تکیه کند تا بهره‌وری را بالا ببرد. اما اقتصاددانان هشدار می‌دهند این کافی نخواهد بود. ژاپن همچنان به کارگران خارجی بیشتری نیاز دارد و این ایده با محافظه‌کاری نخست‌وزیر و حزب حاکم قابلیت اجرایی شدن را ندارد.

در زمینه سیاست‌خارجی هم بحران‌ها کم نیستند. دیدگاه‌های ملی‌گرایانه تاکایچی ممکن است روابط با چین و کره جنوبی را تحت فشار قرار دهد، به ویژه بازدیدهایش از معبد یاسوکونی، که یادبود سربازان کشته‌شده ژاپن است و می‌تواند تنش تاریخی ایجاد کند.

توکیو وقت زیادی ندارد

توکیو و پکن دو رقیب جدی یکدیگر محسوب می‌شوند. همچنان که چین در حال پیشرفت اقتصادی غیرقابل تصور است، بحران‌های ژاپن هم درحال پررنگ‌تر شدن هستند. به همین خاطر است که ژاپنی‌ها معتقدند باید طرحی نو در انداخته شود و پکن بتواند در رقابت اساسی که در آسیا برپاست سهمی برای خود دست و پا کند. بسیاری معتقدند حالا رقیب تنها پکن هم نیست. حتی اقتصادهایی مانند ویتنام ممکن است به زودی جای توکیو را بگیرند و اگر تاکایچی دست نجنباند، توکیو از عرصه عقب بماند. 

پکن بزرگ‌ترین شریک تجاری توکیو است. این موضوع برای برنامه تاکائیچی اهمیت دارد، چرا که ژاپن بخشی از بار خود برای رشد اقتصادی را بر دوش تجارت میان دو کشور گذاشته است. اما تنش‌های جاری با پکن، از جمله اختلاف بر سر صادرات عناصر خاکی کمیاب، آسیب‌پذیری ژاپن را آشکار کرده است. مساله دیگر این است که سانائه تاکایچی بیش از آنچه که ضروری به نظر می‌رسد، همه تخم‌مرغ‌ها را در سبد دونالد ترامپ گذاشته است و این موضوع می‌تواند او را به سرعت از چین دور کند. دوری از چین به اقتصاد و فناوری در ژاپن آسیب خواهد زد و این چیزی نیست که توکیو برای آن آماده باشد.

۳۱۲/۴۲