به گزارش یولن، بیستم بهمنماه ۱۴۰۴، لاشه یک گرازماهی در سواحل بکر بندر رستمی در استان بوشهر مشاهده شد. این رویداد که بار دیگر توجهها را به وضعیت پستانداران دریایی در خلیج فارس جلب کرده، پرسشهای تازهای را درباره عوامل تهدیدکننده این گونههای ارزشمند مطرح ساخته است.
ایلنا نوشت: کارشناسان محیط زیست معتقدند چنین تلفاتی معمولاً با عوامل انسانی مانند گرفتار شدن در تورهای صیادی، برخورد با شناورها، آلودگیهای نفتی و صوتی و همچنین برهم خوردن امنیت زیستگاههای ساحلی ارتباط مستقیم دارد. گرازماهیان بیباله بهطور معمول خورها، خلیجهای آرام و سواحل کمعمق را برای زیست انتخاب میکنند و همین موضوع آنها را در برابر کوچکترین فشار انسانی آسیبپذیر ساخته است.
مشاهده لاشه در سواحل بندر رستمی، افزون بر تأیید تنوع زیستی فراتر از تصور رایج در این منطقه، نشاندهنده غنای اکولوژیک این سواحل است. در کنار دلفینهای گوژپشت که پیشتر در این محدوده شناسایی شده بودند، حضور گونههای دیگری نظیر گرازماهیان نیز تأیید میشود که اهمیت حفاظت از این زیستگاهها را دوچندان میکند.
کارشناسان تأکید میکنند مرگ این گرازماهی تنها از دست رفتنش نیست، بلکه نشانهای از فشار فزاینده بر اکوسیستم دریایی است. بیتوجهی به این هشدارها میتواند در آینده به کاهش جدی تنوع زیستی و برهم خوردن تعادل طبیعی خلیج فارس منجر شود.
در ادامه، محمدامین طلاب، رئیس اداره محیط زیست دریایی استان بوشهر، به تشریح وضعیت این گونه، عوامل تهدیدکننده آن و اقدامات حفاظتی و پژوهشی انجامشده پرداخته است.
به گفته طلاب، گرازماهی که با نام انگلیسی Porpoise شناخته میشود، گونهای از خانواده دلفینها اما با دستهبندی مجزاست. عمدتاً در مناطق کمعمق خلیج فارس و بهویژه در سواحل و خوریات استان بوشهر زندگی میکنند.
وی با اشاره به اهمیت این گونه، تأکید کرد: اگرچه گرازماهی گونهای بسیار نادر محسوب نمیشود، اما یکی از پستانداران دریایی مهم و ارزشمند منطقه به شمار میآید.
عوامل انسانی؛ تهدیدی جدی برای حیات گرازماهیها
طلاب با تایید نظر کارشناسان مبنی بر نقش عوامل انسانی در تلفات این گونه، گفت: متأسفانه عواملی مانند گیر افتادن در تورهای صیادی و برخورد با شناورهای تندرو از مهمترین دلایل مرگ و میر این جانوران هستند.
وی توضیح داد: از آنجا که گرازماهیها پستاندار هستند و برای تنفس به هوا نیاز دارند، در صورت گرفتار شدن در تورهای زیر آب، دچار خفگی میشوند. همچنین تصادف با قایقهای موتوری و شناورهای پرسرعت نیز تهدیدی جدی برای جمعیت این گونه و سایر پستاندارانی مانند نهنگها و دلفینها محسوب میشود.
رئیس اداره محیط زیست دریایی بوشهر با اشاره به طول ۹۳۷ کیلومتری سواحل این استان و بکر بودن بسیاری از نقاط آن، گفت: گاهی تلفات در مناطق دورافتاده رخ میدهد و تیمهای ما دیر به محل میرسند. با این حال، در مواردی که لاشه قابل دسترسی باشد، کارشناسان بلافاصله در محل حاضر شده و اقدام به بیومتری (اندازهگیری و ثبت ویژگیهای فیزیکی) و نمونهبرداری میکنند. به گفته وی، در صورت وجود آثار ظاهری مانند جراحت یا آثار ناشی از گیر افتادن در تور، علت مرگ حدس زده میشود و تمامی مستندات برای تحلیلهای آسیبشناسی جمعآوری میشود.
پایش مستمر پستانداران دریایی؛ اولویت محیط زیست بوشهر
طلاب در بخش دیگری از این گفتوگو به تشریح برنامه پایش مستمر پستانداران دریایی در استان بوشهر پرداخت و آن را یکی از مهمترین اقدامات حفاظتی دانست. وی اظهار داشت: این برنامه بهصورت سالانه و با حضور کارشناسان در مناطق مهمی مانند پارک ملی دیر-نخیلو و بندر رستمی اجرا میشود. در این مناطق، جمعیتهای مقیمی از دلفینها وجود دارند که رفتار، زادآوری و تغییرات جمعیتی آنها بررسی و نتایج در قالب گزارشهای سالانه منتشر میشود.
در برخی موارد لاشهها به دلیل فساد یا تبدیل شدن به اسکلت قابل شناسایی نیستند
وی تأکید کرد که پایشها تنها محدود به گونههای مقیم نیست و مشاهدات مربوط به گونههای مهاجر و نیز تلفات احتمالی در مناطق دورافتاده نیز ثبت و مستندسازی میشود. حتی در مواردی که لاشهها به دلیل فساد یا تبدیل شدن به اسکلت قابل شناسایی نیستند، تلاش میشود گونه آنها شناسایی شود. طلاب این اطلاعات را بسیار ارزشمند دانست.
رئیس اداره محیط زیست دریایی بوشهر در پاسخ به پرسشی درباره تجهیزات مورد استفاده در این پایشها، به کارگیری شناورهای تحقیقاتی، قایقهای سبک، دوربینهای فیلمبرداری، دوربینهای دوچشمی و تلسکوپ را برشمرد و افزود: کارشناسان با بهرهگیری از ابزارهای ثبت داده و همچنین مشاوره با متخصصان بینالمللی، روشهای پایش و حرکت در مناطق دریایی را بهینه میکنند.
پستانداران دریایی در رأس هرم غذایی
طلاب با تأکید بر جایگاه ویژه پستانداران دریایی در اکوسیستم، اظهار داشت: تمامی پستانداران دریایی به دلیل قرار داشتن در رأس هرم غذایی، از اهمیت فوقالعادهای برخوردارند و همگی نیازمند پایش و حفاظت مستمر هستند. وی با اشاره به تنوع گونهای در استان بوشهر، خاطرنشان کرد: در مناطق مختلف استان، گونههای مقیم و مهاجر متفاوتی حضور دارند. برای مثال، دلفین گوژپشت بهصورت مقیم در استان بوشهر زندگی میکند، در حالی که گونههایی مانند دلفین پوزهبطری و دلفین معمولی بهصورت موقت و مهاجرتی در منطقه دیده میشوند.
طلاب با اشاره به علل اصلی تلفات پستانداران دریایی در استان، گفت: بیشترین تلفات ثبتشده، اعم از گرازماهی و سایر گونهها، ناشی از حوادث صیادی است. این حوادث یا به صورت گیر افتادن در تورهای صیادی و خفگی زیر آب رخ میدهد و یا ناشی از برخورد با شناورها و قایقهای موتوری است.
وی تأکید کرد: طبیعی است که عوامل دیگری مانند مرگومیر طبیعی به دلیل کهولت سن نیز میتواند اتفاق بیفتد، اما سهم عمده تلفات به فعالیتهای صیادی بازمیگردد.
۴۷۲۳۶
