به گزارش یولن، نظیره محمد قاسم، کارشناس مسائل سیاسی در مالزی برای الجزیره نوشت در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران اقتصاد کشورهای جنوب شرق آسیا به دلیل کمبود شدید نفت، گاز مایع (LPG) و سایر محصولات حیاتی که معمولاً از طریق این تنگه هرمز صادر میشدند، به زانو درآمده و فلج شده است.
فیلیپین نخستین کشوری بود که در پی این بحران وضعیت فوقالعاده اعلام کرد؛ اقدامی که البته چندان نتوانست کمبودها را جبران کند و نهایتا باعث اعتراضهای گسترده عمومی به مشکلات اقتصادی و کمبودها شد.
فیلیپین تاریخچهای طولانی در همبستگی با فلسطین دارد و همواره شاهد تظاهرات منظم فعالان مسلمان و غیرمسلمان در حمایت از آرمان فلسطین بوده استاما پیامدهای این جنگ تنها به حوزههای اقتصادی و اجتماعی محدود نماند؛ این درگیری جامعه مسلمانان فیلیپین، بهویژه در منطقه خودمختار بانگسامورو را نیز به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
این جنگ به دوقطبی شدید میان روحانیان اسلامی محلی دامن زد و انسجام اجتماعی این منطقه را که از قبل هم با چالشهای متعددی روبهرو بود، در معرض تهدیدی جدی قرار داد.
با آغاز درگیریها، واکنشها در فضای عمومی و شبکههای اجتماعی بسیار سریع بود و جامعه در قالب دو جبهه کاملاً متضاد صفآرایی کرد.
جبهه نخست، از اقدامات تلافیجویانه ایران علیه ایالات متحده و هدف قرار دادن پایگاههای آن در کشورهای همسایه حمایت کرد. حامیان این جریان در فضای مجازی نوشتند که دعای مسلمانان برای غزه، از طریق قدرت ایران مستجاب شده و تهران در حال احیای عزت پایمالشده مسلمانان است.
در مقابل، جبهه دوم موضعی کاملاً ضد ایرانی گرفت. این گروه با تکیه بر هویت شیعی ایران، آن را دشمن جوامع سنیمذهب معرفی کرد. حتی یکی از علمای این جریان، شیعیان را به صهیونیستها تشبیه کرد و آنها را «دشمن پنهان» و اسرائیل را «دشمن آشکار» خواند.
این تقابلِ دیدگاهها در میان علمای بانگسامورو پیشینه دارد و الگوی آشکار این شکاف، پس از امضای «پیمان ابراهیم» و عادیسازی روابط چند کشور عربی با اسرائیل عیان شد.
این موضوع در نهایت به ایجاد شکاف بر سر مسئله فلسطین منجر شد؛ آن هم در کشوری مانند فیلیپین که تاریخچهای طولانی در همبستگی با فلسطین دارد و همواره شاهد تظاهرات منظم فعالان مسلمان و غیرمسلمان در حمایت از آرمان فلسطین بوده است.
روحانیان ضد ایرانی مدعی شدند که جنبش مقاومت فلسطین به دلیل اتحاد با ایران، جریانی منحرف و صرفاً ابزاری سیاسی در دست قدرت شیعه استپس از فرآیند عادیسازی روابط تعدادی از کشورهای عربی با اسرائیل، عدهای از روحانیان بانگسامورو در اظهاراتی بیسابقه، حمایتها و بسیج مردمی برای فلسطین را به عنوان «توطئه ایران» بازتعریف کردند. آنها مدعی شدند که جنبش مقاومت فلسطین به دلیل اتحاد با ایران، جریانی منحرف و صرفاً ابزاری سیاسی در دست قدرت شیعه است.
با عملیات حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، این جنگ روایتی عمیقتر شد. برخی علما با تکرار ادبیات رسانههای غربی و صهیونیستی، این حمله را رویدادی مجزا جلوه دادند و چشم بر ظلم دهها ساله رژیم استعمارگر اسرائیل بستند؛ در حالی که جبهه مقابل قاطعانه از مقاومت فلسطین دفاع کرد.
واردات ادبیات ضدایرانی از جنوب خلیج فارس
این نبرد روایتی میان علما، صرفاً یک بحث کلامی و دینی ساده نیست، بلکه نمود عینی و آشکاری از گره خوردن پیچیده سیاست و مذهب در منطقه است.
در دوران پس از استعمار، درهمتنیدگی دین و سیاست پدیدهای عجیب نیست، اما در بستر بانگسامورو که ساختار قدرت مرکزی همچنان شکننده است، ورود چارچوبهای سیاسی-دینیِ وارداتی از کشورهای عربی به گفتمان محلی، اوضاع را پیچیدهتر کرده است.
ورود چارچوبهای سیاسی-دینیِ وارداتی از کشورهای عربی به گفتمان محلی، اوضاع را پیچیدهتر کرده است.ریشه این پدیده به تحصیل برخی از روحانیان ضد ایرانی در کشورهای حوزه خلیج فارس بازمیگردد. این دانشآموختگان پس از بازگشت، ایدئولوژیهای همسو با آن نظامهای اقتدارگرای جنوب خلیج فارس را در زادگاه خود بازتولید میکنند و فضای محلی را تحت تأثیر قرار میدهند.
این ماجرای ادامهدار، پیامدهای داخلی سنگینی دارد؛ نخست اینکه پرداختن به ژئوپلیتیک توسط علمای پرمخاطب در فضای مجازی، این تصور غلط را در میان مردم ایجاد میکند که این افراد در حوزه روابط بینالملل نیز مرجع و متخصص هستند.
این رویکرد با اصل قرآنی رجوع به «اهل ذکر» مغایرت دارد؛ اصلی که تأکید میکند دانش در میان انسانها توزیع شده و هیچ فردی به تنهایی مرجع انحصاری تمام علوم جهان نیست.
دوم اینکه، این دوقطبیسازی انسجام هویتی منطقه را تضعیف میکند. مسلمانان جنوب فیلیپین از دهه ۱۹۷۰ برای حق تعیین سرنوشت خود جنگیدهاند و امروز در این دوران گذارِ شکننده، بیش از هر چیز به یک هویت واحد و منسجم نیاز دارند.
پیامد سوم و خطرناکتر این است که برخی علما با اتخاذ دیدگاههای افراطی و برچسب «منحرف» زدن به منتقدان، جامعه را به سمت تندروی و رادیکال شدن سوق میدهند.
مسلمانان فیلیپین باید متحد باقی بمانند
برای برونرفت از این وضعیت بحرانی، توجه به چند نکته ضروری است؛ اول اینکه اختلافات گفتمانی باید بر پایه اخلاق مدیریت شوند. تکفیر و متهم کردن دیگران صرفاً به دلیل داشتن یک دیدگاه سیاسی متفاوت، رفتاری کاملاً نادرست است.
دوم اینکه، مردم بانگسامورو هنگام تحلیل مسئله فلسطین نباید پیشینه خود را فراموش کنند. این منطقه میراثدار مبارزه با ظلم است و پایبندی به انسانیت، ایجاب میکند که در برابر بیعدالتی در هر کجای جهان ایستادگی شود.
در نهایت، دامن زدن به گفتمانهای تفرقهانگیز درباره مسائل خارجی، به تفکر انتقادی و انسجام جامعه آسیب میزند. مسلمانان بانگسامورو نباید فریب این روایتهای شکننده را بخورند، بلکه باید باورهای خود را بر پایه اسلام، تاریخ و هویت بومی خود استوار سازند.
۴۲/۴۲
